Nedir?

Mohs mikrografik cerrahisi (telaffuzu "moes"), 1930'larda deri kanseri tedavisi için geliştirilmiş özel bir cerrahi tekniktir. Bazal hücreli karsinom (BHK) ve skuamöz hücreli karsinom (SHK) gibi geniş bir yelpazedeki deri kanserlerinin yanı sıra, en nadir görülen ancak en agresif deri kanseri türü olan bazı melanomların tedavisinde de kullanılır. Bu teknik aynı zamanda tümörlerin geleneksel eksizyon cerrahisinin ardından nüks etmesi ya da tümörlerin özellikle büyük veya agresif bir yapı sergilemesi durumlarında da tercih edilir.

Geleneksel eksizyonda cerrah, kanserin tam olarak temizlendiğinden emin olmak amacıyla ihtiyati tedbir olarak çevre dokudan 1 cm'e kadar bir sınır bölgesi çıkarır; hasta ise temiz sınırları doğrulayan patoloji sonuçları için genellikle bir haftaya kadar beklemek zorunda kalır.

Mohs cerrahisi ise hasta klinikte beklerken hassas ve aşamalı adımlarla uygulanır. Cerrah ince bir doku tabakası çıkarır ve bunu hemen mikroskop altında inceler; kanser hücreleri hâlâ tespit edilirse yalnızca kanserin devam ettiği haritalanmış bölgeden ek bir tabaka daha alır. Bu döngü, tüm sınırların temiz olduğu, yani hiçbir kanser hücresinin kalmadığı doğrulanana kadar sürer. Doku çıkarımı son derece hedefe yönelik olduğundan, oluşan yara izi genellikle diğer tedavi yöntemlerine kıyasla daha küçük kalır.

Bu prosedürün, Mohs tekniğinde özel eğitim almış bir dermatolojik cerrah tarafından uygulanması zorunludur; zira bazı uygulayıcılar Mohs cerrahisi yaptıklarını belirtmelerine karşın aslında daha geleneksel bir eksizyon yöntemi kullanmaktadır.

Tümörün boyutu, konumu, derinliği ve türüne bağlı olarak bazı hastalar Mohs cerrahisinin ardından rekonstrüktif cerrahi gerektirebilir. Bu rekonstrüksiyon, aynı gün Mohs cerrahı tarafından gerçekleştirilebileceği gibi bir plastik cerrah tarafından da yapılabilir. Cerrahi alanın aynı ziyaret sırasında kansersiz olduğu teyit edildiğinden, lokal doku yeniden düzenlemesi gibi daha ileri rekonstrüktif teknikler de o gün içinde uygulanabilir hâle gelir.

Artıları ve Eksileri

Mohs cerrahisi tek bir seansta tamamlanabilir; aynı gün gerçekleştirilen patolojik testler sayesinde sonuçlar anında doğrulanır. Daha önce tedavi görmemiş deri kanserlerinde yüzde 99'a varan iyileşme oranı elde edilmektedir. Bunun yanı sıra, yüksek riskli ve nüks eden bazal hücreli karsinom ile skuamöz hücreli karsinomda mevcut diğer deri kanseri tedavilerine kıyasla daha yüksek iyileşme oranı sunmaktadır. Tekniğin son derece hassas yapısı sayesinde çevre sağlıklı dokudan daha az uzaklaştırılır ve diğer tedavi seçeneklerine göre çok daha az belirgin bir iz oluşur. Prosedür, lokal anestezi enjeksiyonu sırasındaki kısa süreli rahatsızlık dışında ağrılı değildir.

Öte yandan Mohs cerrahisi uzun soluklu bir süreç olabilir; temiz cerrahi sınırlara ulaşmak birkaç saat, hatta tam bir gün alabilir. İyileşme süreci de tedavi edilen bölgenin büyüklüğüne ve uzaklaştırılan doku miktarına bağlı olarak oldukça zorlu geçebilir; dikişler genellikle 10 ila 14 gün yerinde kalır, ardından iki hafta kadar süren kızarıklık ve şişlik dönemi yaşanır. Her cerrahi işlemde olduğu gibi, enfeksiyon, iz oluşumu ve ameliyat bölgesinde geçici ya da kalıcı uyuşukluk gibi doğasında var olan riskler mevcuttur.

Kimler İçin Uygun?

Mohs cerrahisi için iyi adaylar; burun, göz kapakları, dudaklar, kulaklar, eller, ayaklar veya genital bölge gibi alanlarda yüksek riskli melanom dışı deri kanseri bulunan kişilerdir. Melanom dışı deri kanserlerinin yaklaşık %80'i bu bölgelerde gelişmektedir. Yüz, saçlı deri, boyun ve baldır gibi bölgeler orta riskli kabul edilmekle birlikte, bu lokalizasyonlardaki kanserler için de Mohs cerrahisi uygun ve tercih edilen bir yöntemdir.

Mohs cerrahisi, evre I melanom ve in situ melanom (evre 0) tanılı hastalara giderek artan sıklıkta önerilmektedir. Tekniğindeki gelişmeler, cerrahların sınır dokularındaki melanom hücrelerini tespit etmesini kolaylaştırmıştır. Daha ileri evre melanom vakalarında ise cerrahi, kemoterapi ve radyasyonu bir arada içeren farklı bir tedavi yaklaşımı gerekebilir. Melanoma özgü uygulamalarda, melanom hücrelerini belirginleştirmek amacıyla özel boyama teknikleri kullanılabilmekte olup bu uygulama, devam eden araştırmalarla desteklenen ve giderek standart hale gelen bir yaklaşım olarak kabul görmektedir.

Dermatoloji uzmanları ayrıca düşük riskli bölgelerdeki büyük kanserler, sınırları net olarak belirlenemeyen kanserler ve nüks eden deri kanserleri için de Mohs cerrahisini önermektedir.

Yüzeysel, düşük riskli karsinomlarda ise geleneksel cerrahi eksizyon, kriyocerrahi (dokunun dondurulması), küretaj (kanserli hücrelerin kazınarak uzaklaştırılması) veya fotodinamik terapi gibi farklı tedavi seçenekleri daha uygun olabilir.

Hazırlık

İşlem öncesinde, kullandığınız reçeteli ilaçları veya takviyeleri tedaviyi uygulayan uzmana bildirin; bazıları ameliyatla kontrendike olabilir.

Randevunuzdan en az üç gün önce alkolden kaçının; alkol kan sulandırıcı etki göstererek işlem sırasında kanamayı artırabilir.

Ameliyat günü yüzünüzü temiz tutarak gelin — makyaj veya nemlendirici uygulamayın. Mohs, lokal anestezi altında gerçekleştirilen minimal invaziv bir işlem olduğundan, öncesinde normal şekilde yiyebilir ve aşamalar arasındaki bekleme sürelerinde enerjinizi korumak için yanınıza atıştırmalık getirebilirsiniz. Doku örnekleri analiz edilirken her aşama arasında bekleme süreleri oluşabileceğinden, bir kitap veya başka bir eğlence materyali getirmeniz de iyi bir fikir olacaktır.

Oluşan bandaj hacimli olabilir ve konumuna bağlı olarak görüşünüzü engelleyebileceğinden, işlem sonrasında sizi eve götürecek birini önceden ayarlamanız önerilir.

Detaylar

Mohs cerrahisi, lokal anestezi altında gerçekleştirilen ayakta tedavi prosedürüdür; yani işlem boyunca uyanık kalırsınız. Cerrah, tümörü işaretleme kalemiyle çizer ve bölgeyi uyuşturmak için lokal anestezik enjekte eder. Prosedürün kendisi ağrılı değildir; ancak bazı hastalar anestezik enjeksiyonu sırasında kısa süreli bir yanma hissi yaşayabilir.

Ardından ince bir kanserli doku tabakası çıkarılır, haritalanır ve dilimleme ile mikroskobik analizi kolaylaştırmak amacıyla dondurulur. Yara bandajlanır ve hasta, özel eğitimli Mohs teknisyenlerinin dokuyu işlemesi ve ameliyatı gerçekleştiren cerrahın herhangi bir kanser hücresi kalıp kalmadığını belirlemek için analiz yapması süresince bekler. Dokunun çıkarılması genellikle yalnızca 5 ila 15 dakika sürer; ancak işleme ve analiz bir saat veya daha uzun sürebilir. Bu bekleme süresinde hastalar kitap okuyabilir, müzik dinleyebilir, atıştırmalık yiyebilir ya da tuvaleti kullanabilir.

Çıkarılan dokunun kenarları olan marjinler kanser hücrelerinden arınmışsa, çıkarma işlemi tamamlanmış demektir. Kanser hücreleri hâlâ mevcutsa cerrah, pozitif marjinlerin haritalanan bölgelerinden hassas biçimde ek doku çıkarır, analiz eder ve tüm kanserli hücreler yok edilene kadar bu döngüyü tekrarlar.

Son çıkarma turu tamamlandığında, uygun konumlardaki küçük ve sığ yaralar dikiş gerektirmeksizin doğal yollarla iyileşmeye bırakılabilir.

Rekonstrüksiyon gerektiren daha büyük yaralar için bu işlem, bölge hâlâ uyuşukken tümör çıkarmanın hemen ardından gerçekleştirilir. Rekonstrüksiyon, basit yan yana kapama tekniklerinden, vücudun başka bir bölgesinden alınan doku kullanılarak yapılan deri greftleri veya deri flepleri gibi daha karmaşık yöntemlere kadar geniş bir yelpazede yer alabilir. Çoğu durumda rekonstrüksiyonu Mohs cerrahı gerçekleştirir. Uzmanlık eğitimi almış Mohs cerrahları, özellikle estetik ve işlevsel açıdan hassas bölgelerde kanser çıkarımının ardından oluşan defektleri onarmada son derece yetkin olup bu prosedürleri yüksek hacimde uygulamaktadır. Burun, göz kapakları, dudaklar ve kulaklar gibi özellikle hassas bölgelerde hastalar, rekonstrüksiyon aşamasına plastik cerrahın dahil edilmesini talep edebilir.

Ne Kadar Sürer?

Mohs cerrahisi, gereken cerrahi tur sayısına bağlı olarak iki saatten az bir sürede tamamlanabileceği gibi tüm bir gün de sürebilir. Her deri katmanının işlenmesi genellikle yaklaşık 45 dakika aldığından, küçük vakaların büyük çoğunluğu yaklaşık 90 dakikada sonuçlanırken, daha kapsamlı vakalar yaklaşık üç saat sürebilir. Kanserin son derece geniş bir alana yayıldığı nadir durumlarda ise hastanın ek cerrahi turlar için ertesi gün tekrar gelmesi gerekebilir.

İyileşme Süreci

Ameliyat sonrasında, özellikle ilk iki ila üç gün boyunca hastaların büyük çoğunluğu şişlik, morluk, hassasiyet ve ağrı yaşar. İyileşme sürecine zaman tanımak için birkaç günlük izin planlamanız önerilir. Cerrahınızın talimatları doğrultusunda, işlemden sonraki 24 ila 48 saat içinde genellikle duş almaya izin verilir.

Şişlik ve morluk, özellikle işlemin göz veya dudak çevresinde uygulandığı durumlarda ilk hafta en belirgin şekilde kendini gösterir. Kulaklar, diğer tedavi bölgelerine kıyasla daha fazla ağrıya neden olabilir. Alın veya burun üzerinde gerçekleştirilen ameliyatlar beklenmedik ve belirgin göz kapağı şişliğine yol açabilirken, çene veya çene hattındaki işlemler boyuna kadar uzanan şişliklere neden olabilir.

Şişlik ve rahatsızlığı gidermek için ilk iki ila dört gün boyunca ağır egzersiz ve fiziksel aktiviteden kaçının, her saat başı 20 dakika buz torbası uygulayın; ameliyat baş veya yüz bölgesinde yapıldıysa başınızı yüksekte tutarak uyuyun.

Tedavi edilen bölge, dikişler alınana ya da eriyen dikişler çözülene kadar bandajlı kalacaktır; bu süreç genellikle bir ila iki hafta içinde tamamlanır.

Bölgeyi günlük olarak temizlemek ve nemi korumak amacıyla üzerini bir merhem tabakasıyla örtülü tutmak, iyileşmeyi desteklemek açısından büyük önem taşır. Vazelin gibi petrol jeli bazlı ürünler bu amaç için oldukça etkilidir. Topikal antibiyotikler genellikle gerekli değildir; hatta zaman zaman iyileşmeyi geciktiren inflamatuvar bir reaksiyona yol açarak sonuçları olumsuz etkileyebilir. Cerrahınız özellikle bir antibiyotik reçete etmedikçe, petrol jeli tercih edilen seçenek olmaya devam eder.

2016 yılında yayımlanan ameliyat sonrası yara izi yönetimine ilişkin bir çalışma, iyileşme hızına bağlı olarak bir ila üç hafta süreyle günde üç kez temiz bir pamuklu çubukla petrol jeli merhemi uygulanmasını önermektedir.

Makyaj konusunda ise uygun zamanlama; işlemin kapsamına, onarımın büyüklüğüne ve iyileşmenin ne aşamada olduğuna göre değişir. Cilt üzerine sabun, su ve Vazelin ya da Aquaphor gibi koruyucu bir merhem dışında herhangi bir ürün uygulamadan önce dikişlerin alınmasını ve cildin tam olarak kapanmasını beklemeniz önerilir.

Yara izi yaklaşık bir ay boyunca kırmızı görünecek ve ardından geçen 9 ila 12 ay içinde kademeli olarak solmaya başlayacaktır. Petrol jeli kızarıklığı azaltmaya yardımcı olabilir; ancak daha büyük yaralarda Biocorneum veya lazer tedavisi gibi ek yara izi tedavileri değerlendirilebilir. İlk yıl boyunca düzenli güneş koruması uygulamak, yara izinin görünümünü en aza indirmek açısından önemlidir. Hastaların büyük çoğunluğunda nihai yara izi oldukça göze çarpmayan bir görünüm alır.

Sonuçlar

Büyük çoğunlukta, Mohs cerrahisiyle alınan deri kanseri kalıcı olarak ortadan kaldırılır. JAMA Dermatology'de yayımlanan bir araştırmada, 608 deri kanseri tümöründen yalnızca altısının Mohs cerrahisi sonrasında nüksettiği; buna karşın standart eksizyon cerrahisi uygulanan vakalarda bu sayının 13 olduğu saptanmıştır. Mohs cerrahisi, mevcut tüm tedavi yöntemleri arasında en yüksek iyileşme oranını sunmakta ve çoğu vakada tümörün tam olarak alındığına dair %98'in üzerinde bir güvence sağlamaktadır.

Alternatifler

Mohs cerrahisi, burun, göz kapakları, dudaklar veya kulaklar gibi anatomik açıdan hassas bölgelerde yer alan, sınırları belirgin deri kanserlerinin tedavisinde altın standart olarak kabul

Sikca Sorulan Sorular