Detaylar

Diş telleri, dişleri düzeltmek veya yeniden konumlandırmak için tasarlanmış ortodontik cihazlardır; hem ısırma fonksiyonunu hem de genel ağız sağlığını iyileştirirler. En yaygın tür, archwire (ark teli) ile birbirine bağlanan geleneksel metal braketlerden oluşur. Lingual teller ve şeffaf diş plakları (aligner) gibi diğer seçenekler de giderek daha fazla tercih edilmektedir. Diş telleri önemli bir mali yatırım gerektirebilir. Gülüşünüzün hizalamasını ve ısırma fonksiyonunu iyileştirmek, yaşam boyu süren faydalar sağlayabilir. Çarpık dişler ve bozuk bir kapanış; diş eti ve kemik kaybı, diş çürüğü, anormal mine aşınması, baş ağrıları ve çene ya da eklem ağrısı gibi ciddi ağız sağlığı sorunlarına yol açabilir. Diş ve çenenin doğru şekilde hizalanması, genel ağız sağlığını iyileştirir; ısırma, çiğneme ve konuşma biçimini olumlu etkiler ve daha estetik bir gülüş ortaya çıkarır.

Artıları ve Eksileri

Avantajlar
- Daha düzgün bir gülüş, öz güveni önemli ölçüde artırabilir.
- Diş teli yalnızca çocuklara veya gençlere özgü değildir. Yetişkinlerde kemik dokusu daha yoğun olduğundan diş hareketi daha uzun sürebilir; ancak ortodontik tedavi her yaşta etkili biçimde uygulanabilir. Ortodonti hastalarının dörtte birinin yetişkinlerden oluştuğu bilinmekte olup bu grup, daha önce diş teli taktırmış ancak sonrasında düzenli olarak plak kullanmamış kişileri de kapsamaktadır.
- Diş teli, ısırma düzenini ve diş pozisyonunu iyileştirmenin yanı sıra çürük, diş eti hastalığı ve çiğneme güçlüğü gibi ileride ortaya çıkabilecek dental sorunların riskini de azaltabilir.

Dezavantajlar
- Ortodontik tedavi zorlu bir süreç olabilir. Kullanılan apareyler sürtünmeye bağlı hafif tahriş veya yumuşak doku yaralanmalarına yol açabilir; dişleri hareket ettirmek için uygulanan baskı ise özellikle ayarlama yapılan ilk gecede ağrıya neden olabilir. Asetaminofen veya ibuprofen gibi reçetesiz satılan ağrı kesiciler bu rahatsızlığı gidermeye yardımcı olabilir.
- Geleneksel metal diş telleri temizlenmesi güç olabilir; bu durum diş çürüğüne, mine üzerinde beyaz leke oluşumuna ve diş eti iltihabına yol açabilir.
- Sakızlı, çok sert veya gevrek yiyecekler diş tellerine zarar verebileceğinden tedavi süresince bu tür besinlerden kaçınılması gerekir.
- Diş teli, özellikle diş sigortası kapsamı sağlanmadığında önemli bir mali yük oluşturabilir.
- Seçilen diş teli türüne bağlı olarak aktif tedavi süresince her 4 ila 10 haftada bir diş hekimi veya ortodontist kontrolüne gidilmesi gerekebilir.
- Tedavi sonuçlarının kalıcı olması için tedavi tamamlandıktan sonra plağın düzenli ve süresiz olarak kullanılması zorunludur.

Kimler İçin Uygun?

Diş hekimleri, düzeltilebilir ısırma sorunlarını ve diş hizasızlıklarını genellikle 8 ile 14 yaş arasındaki hastalarda tespit edebilir; ancak diş teli her yaşta takılabilir. Temel gereklilik, kalabalık, aralıklı veya eğri olabilen sağlıklı dişlere sahip olmaktır. Bazı bireylerde alt çene öne çıkması (underbite), üst çene öne çıkması (overbite) veya düzensiz çapraz kapanış (crossbite) gibi durumlar görülür. Diş teli, temporomandibular eklem bozukluğu (TMJ) vakalarında çeneyi daha işlevsel bir konuma getirmeye de yardımcı olabilir.

Yarık damak, ağzı açma veya çiğneme güçlüğü, konuşma bozuklukları, ciddi ısırma sorunları ve öne çıkmış üst dişler (overjet) gibi durumlar, diş telini tıbbi açıdan zorunlu hale getirebilir. Hipodontia gibi kalıtsal nedenlerle diş eksikliği yaşayan bireyler için diş teli, mevcut dişlerin hizalanmasına ve boşlukların kapatılmasına yardımcı olabilir.

Bir veya daha fazla diş kronuna sahip olmak diş teli takılmasına engel değildir; ortodontistler, braketlerin kronlu dişlere düzgün yapışmasını sağlamak için özel bir yapıştırıcı kullanır. Diş eti hastalığı, çatlak diş veya çürük gibi sorunlar varsa, diş teli takılmadan önce bu durumların bir diş hekimi tarafından tedavi edilmesi gerekir.

Hastalar, bilinen alerjilerini sağlık uzmanlarına bildirmelidir. Bazı diş telleri, nikel hassasiyetini tetikleyebilecek titanyum ile birleştirilmiş paslanmaz çelikten üretilmektedir; ancak alternatif metaller mevcuttur. Lateks alerjisi olan hastalar, tedavi süresince lateks eldiven veya lateks içeren aletlerin kullanılmamasını sağlamalıdır.

Diş kökünün çene kemiğine kaynaştığı nadir bir durum olan ankiloz hastalarında diş teli genellikle iyi sonuç vermez; zira etkilenen diş hareket edemez. Bunun yerine çevresindeki dişler kayar ve düzensiz bir hizalanmaya yol açar. Ankiloz en sık diş reimplantasyonunun ardından ortaya çıkar, ancak diğer durumlarda öngörülemez olabilir. Adaylığı doğrulamak için röntgen çekilmesi gerekmektedir.

Riskler

Diş telinin riskleri nelerdir?

Diş teli, genel olarak çok güvenli bir tedavi yöntemi olarak kabul edilmektedir. Tedavi süresince braketlerin çevresini dikkatlice temizlemek ve düzenli olarak diş ipi kullanmak; plak birikimini, kalsifikasyonu, diş çürümesini ve diş eti hastalıklarını önlemek açısından büyük önem taşır. Pek çok hasta, dişler arasındaki küçük boşlukları etkili biçimde temizleyebilmek için su bazlı diş ipi cihazlarından yararlanmaktadır.

Diş telinin uyguladığı basınç ve gerilim, kök rezorpsiyonuna yol açabilir; bu durumda diş kökleri kısalarak dişlerin daha az stabil hale gelmesine neden olabilir. Araştırmalar, diş teli kullanan bireylerde kök rezorpsiyonu riskinin, kullanmayanlara kıyasla yaklaşık dört kat daha yüksek olduğunu ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, genel risk düşük kalmakta olup yalnızca dişlerin %1–5'ini etkilemektedir.

Bir diğer risk ise diş teli çıkarıldıktan sonra düzenli olarak pekiştirici (retainer) kullanılmaması durumunda düzeltmenin kaybolmasıdır. Pekiştirici takılmadığında dişler zamanla eski konumlarına geri dönebilir; bu da kalabalıklaşma, üst kapanış bozukluğu (overbite/overjet) veya genel dizilim bozukluklarının yeniden ortaya çıkmasına neden olabilir.

Tedavi süresince diş telinize zarar verme riskini en aza indirmek için önerilen beslenme kurallarına uyun ve günlük ağız hijyeni rutininizi aksatmadan sürdürün. Altı ayda bir düzenli diş hekimi kontrolüne giderek profesyonel temizlik yaptırmanız da şiddetle tavsiye edilmektedir.

Klinik not: Diş teli, dişleri çeneye uygun biçimde hizaladığı ve düzelttiği için bazı hastalarda tedavi sonucunda diş gıcırdatma (bruksizm) alışkanlığının azaldığı veya tamamen ortadan kalktığı bildirilmektedir.

Ağrı

Diş teli takmaya başladığınızın ilk haftasında, ağzınızın tel ve braketlere alışma sürecinde hassasiyet veya rahatsızlık hissetmeniz oldukça normaldir. Diş telleri dişlerinizi aktif olarak hareket ettirirken zaman zaman ağrı veya hassasiyet yaşayabilirsiniz. Ayarlama randevuları da geçici bir rahatsızlığa yol açabilir; ancak çoğu hasta zamanla bu durumun daha katlanılır hale geldiğini fark eder. Reçetesiz satılan ağrı kesiciler bu rahatsızlığı gidermede etkili olabilir. Tel uçları veya braket kenarları yanağınızı ya da diş etlerinizi tahriş ediyorsa, diş hekiminiz veya ortodontistiniz etkilenen bölgeyi korumak için şeffaf ortodontik mum sağlayabilir. Kullanmak için nohut büyüklüğünde bir parça mumu parmaklarınız arasında yumuşatın, ardından telin veya braketin rahatsız edici kısmının üzerine sıkıca bastırarak keskin kenarları kapatın. Bu yöntem, sürtünme veya çizilme nedeniyle aft yarası ya da ağız ülseri oluşmaya yatkın bireyler için özellikle faydalıdır.

Alternatifler

Metal braketlere alternatifler nelerdir?

Günümüzün geleneksel braketleri, eski tasarımlara kıyasla daha küçük, daha hafif ve çok daha az metal içermektedir; ancak bazı hastalar bunları hâlâ fazla göze çarpıcı bulabilmektedir. Bu kişiler için çeşitli alternatif ortodontik seçenekler mevcuttur.

- Invisalign gibi şeffaf plak sistemleri, dişleri doğru hizaya getirmek amacıyla kademeli olarak farklılaşan şeffaf plakların—genellikle 18 ila 30 adet—sırayla kullanılmasını içerir. Her plak, dişleri bir öncekinden biraz daha ileri bir konuma taşır. Plakların kendisi neredeyse görünmez olsa da çoğu hasta, dişlere yapıştırılan küçük diş rengi tutturucular kullanmak zorunda kalır; bu tutturucular geleneksel braketlere göre daha az dikkat çekse de fark edilebilir. Plaklar yemek ve içmek için çıkarılır, ancak gün ve gece boyunca düzenli olarak takılı kalması gerekir.

- Lingual braketler; Incognito gizli braket sistemi ve iBraces gibi uygulamaları kapsayan bu yöntem, diş hareketi açısından geleneksel metal braketlere benzer şekilde çalışır. Ancak braketler ve teller, dişlerin iç (dile bakan) yüzeylerine yerleştirildiğinden önden bakıldığında tamamen görünmez kalır.

Sikca Sorulan Sorular